Skip Navigation LinksHome Page > Gediz Havzası Hakkında

1.  HAVZANIN GENEL DURUMU

Gediz Havzasının toplam alanı 17.000 km2 kadar olmasına rağmen, ekonomik faaliyetler, merkez ova ve deltadan meydana gelen havzanın üçte birlik bölümünde gerçekleşmektedir.Nüfusun büyük çoğunluğu, endüstriyel faaliyetler ve sulamalı tarım alanları ovalarda ve deltada yer almaktadır. Havzanın coğrafi haritası Şekil 1.1’de gösterilmiştir.


 


 

Şekil 1.1 Havzanın coğrafi haritası


1.1 Yerleşim Alanları


Gediz Nehri, Kütahya İl sınırları içerisinde Murat ve Şaphane Dağları’ndan doğup, Foça ile Çamaltı Tuzlası arasından İzmir Körfezi’ne dökülür. Havza alanı 17.500 km² olup Gediz Nehri’nin ana kol uzunluğu 401 km’dir. Nehrin yıllık ortalama debisi ise 60,48 m³/sn’dir.

 

Nüfus projeksiyonu, endüstriyel aktivitelerin olduğu alanlarda kentsel yoğunluğun artacağını göstermektedir. Resmi olmayan büyüme keşfedilmiştir ve yeni arazi kullanım uyumsuzluklarını engellemek için yeni kentsel planlamaların geliştirilmesi gerekmektedir.Endüstriyel gelişme Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB) yoğunlaşmış olup, bu işmerkezleri ülkenin ekonomik politikaları tarafından desteklenmektedir. Bu yüzden ileriki yıllarda yeni araziler endüstriyel faaliyetlere açılacağı için OSB’de yerleşmiş olan şirketlerin sayısının artacağı tahmin edilmektedir. Bu faaliyetler evsel ve endüstriyel amaçlar için gerekli olan su talebini arttıracağı gibi atıksu ve katı atık üretimini de arttıracaktır.

Neredeyse tüm Manisa İli havza içerisinde yer almaktadır ve ayrıca nüfus ve sosyo-ekonomik faaliyetler açısından bu il, havza için çok önemlidir. İzmir İli’nin 28 ilçesinden sadece üçü havza içerisindedir, ancak İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin havza üzerindeki etkisi göz ardı edilemez. Bu yüzden burası, ikinci derece önemliliğe sahip olarak ele alınmaktadır ve sadece büyükşehir alanının, havza ile olan ilişkisi analiz edilmektedir. İzmir Büyükşehir Belediyesi sadece havzadaki önemli bir su miktarını kullanmakla kalmayıp, büyük oranda, komşu ilçeleri olan Kemalpaşa,Menemen ve Manisa’daki sosyo-ekonomik faaliyetleri ve kentsel ve endüstriyel genişlemeyi etkilemektedir. Tablo 1.1’de Gediz Havzası’nda yer alan başlıca yerleşim yerleri ve nüfusları gösterilmiştir.

 

Tablo 1.1 Gediz Havzası’nda Yer Alan Başlıca Yerleşim Yerleri veNüfusları (2008)

 

Gediz

18.728

Şaphane

3.262

Demirci

18.642

Selendi

6.903

Kula

23.863

Sarıgöl

13.045

Alaşehir

45.971

Salihli

96.594

Ahmetli

9.517

Turgutlu

111.166

Köprübaşı

5.002

Gördes

10.295

Akhisar

96.393

Gölmarmara

9.938

Saruhanlı

15.151

Manisa

281.890

Kemalpaşa

37.126

Menemen

53.940

Foça

13.257

Toplam

870.683


     Çalışmanın alanı, Manisa, İzmir,Kütahya ve Uşak olmak üzere 4 ilin ve toplamda 21 ilçenin bölümlerini içine alan Gediz Nehri Havzası’dır. Havzanın siyasal yönetimsel yapısı Şekil 1.2’de, havzadaki nüfus durumu Şekil 1.3’de gösterilmiştir.





 

Şekil 1.2 Havzanın coğrafi haritası

 

 

 



Şekil 1.3.Havzadaki Kilometrekareye Düşen Nüfus Yoğunluk Durumu

 

 

1.2 Arazi Kullanımı

 

Genel anlamda, havzanın 2/3’ü doğal veyahut kullanılmamış alandır. Bunu çoğunluklahavzanın kuzey ve kuzeydoğusunda bulunan dağlık alanlar oluşturmaktadır. Bu karmaşık orografi, ulaşımın zor olmasından dolayı, sınırlı ulaşım altyapılarına neden olmaktadır. Bu faktör, uygun tarımsal alanların azlığı ile birlikte,dağlık alanların gelişme noktaları olmasını engellemektedir. Bunun bir sonucuo larak, arazi için mücadele daha çok geri kalan, büyük oranda merkez ovayı içine alan, havzanın 1/3’lük alanında gerçekleşmektedir.

 

Merkez ovadaki arazi kullanımı dağılımı incelendiğinde, ormanlık alanları ve çalılık alanların, toplam alanın sadece %35,5’ini kapladığı görülmektedir. Göller vetuzlalar tarafından işgal edilen %1,9’luk alan ile birlikte, toplamda %37,4’lükbir arazi doğal alan olarak ele alınabilir. Çevre üzerindeki potansiyel etkilerinden dolayı önemli olan arazi kullanımları, toplam arazi kullanımının %62,3’ünü işgal eden, tarım ve kentsel kullanımlardır. Tarımsal alan (kuru,sulamalı ve çayırlar) alanın %53,2’sini kaplamaktadır. Hem ikamet, kentsel altyapı hem de endüstriyel alanları kaplayan kentsel alan merkez ovanın yaklaşık %10’unu kaplamaktadır.

 

Ekonomik gelişmenin baskısı altında en fazla değişime meyilli alan, merkez ovanın 24,4’ünü kaplayan kuru tarımsal alanlardır. Havzadaki genel arazi kullanımı ve oranları Şekil 1.4’de verilmiştir.

  

 

Şekil 1.4 Havzadaki Arazi Kullanımı

 

 

1.3        Sanayi ve OSB’ler

 

Havza genelinde yer alanendüstri tesisleri Tablo 1.2’de gösterilmiştir.

Tamamlanmış OSB

Tamamlanmış KSB

Manisa

Turgutlu

Gediz

Alaşehir

Demirci

Çiğli

Kemalpaşa

Menemen

Salihli

Saruhanlı

Akhisar

Ahmetli

Köprübaşı

Gördes

Selendi

Uşak

3

1

1

1(*)

1

1

1

2

1

1

1

1

1

1

1

1

1

Tablo1.2 Gediz Havzası’nda bulunan endüstriyel tesisler (İTO, 1997)

     *K. Evren K.S.S. ve Muradiye Sanayi Bölgesi

 

OSB : Organize Sanayi Bölgesi

KSB  : Küçük Sanayi Bölgesi

(*) organize deri endüstrisi ve serbestbölge

 

· Uşak Organize Sanayi Bölgesi

Uşak Organize Sanayi Bölgesi’nin, Uşak Şehir merkezinin 18 kilometre batısındaki ekilemez 378,2 hektarlık alanda kurulmasına Bakanlar Kurulu tarafından, 24.10.1976 tarihinde izin verilmiştir. Bölge, 1990 yılından beri faal durumdadır.

 

Uşak Organize Sanayi Bölgesinde şu anda 160 işletme faaliyet göstermekte olup; bu işletmelerin büyük bir kısmını tekstil sektörü (iplik, konfeksiyon, kumaş dokuma, karasör, openet, battaniye, pamuk dokuma,şifanoz, v.b.) oluşturmaktadır. Söz konusu organize sanayi bölgesinde tekstil sektörü dışında; gıda (süt ve süt ürünleri yemek fabrikası, vb.), kimya,seramik,  mermer, yün yıkama (sıcak vesoğuk), çelik madeni yağ gibi değişik sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerde bulunmaktadır. Bölgede dahaçok tekstil işletmesinin bulunmasından dolayı, bölge, faaliyetlerinde oldukça yüksek miktarda boyamada kullanılan kimyasal kullanılmaktadır.

Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren işletmelerin evsel ve endüstriyel atıksuları; yağmur sularından ayrı olarak toplanarak, merkezi atıksu arıtma tesisine iletilmekte ve arıtma tesisinde arıtılarak, Gediz Nehrine deşarj edilmektedir.

 

Söz konusu arıtma tesisinin Mevcut Kapasitesi:12.000 m3/gün olup; hedeflenen kapasitesi: 18.000 m3/gün’dür. Tesisin inşaatına 10.09.2005 tarihinde başlanılmış ve 27.02.2007 tarihinde inşaatı tamamlanmıştır. Tesis 10.03.2007 tarihinde işletmeye alınmış olup; 27.04.2008 tarihli MÇK kararı ile DEŞARJ İZNİ verilmiştir.

                

Bölgede günde ~25 ton katı atık ve ~20 – 25 ton arıtma çamuru açığa çıkmaktadır. Katı atıklar ve arıtma çamuru sanayi bölgesi içerisinde açık alanda depolandıkları alanda yakılmaktadır. Ancak Organize Sanayi Bölgesi Yönetimi tarafından sözkonusu problemin çözümüne yönelik gerekli araştırma ve çalışmalar başlatılmıştır.


· Kemalpaşa Organize Sanayi Bölgesi

Kemalpaşa OSB, İzmir şehir merkezinin 29 kilometre güneydoğusunda yer almaktadır. Kemalpaşa’nın 1.300 hektarlık genişletilmiş bir alanı ve bu alan üzerinde 205 aktif endüstriyel tesis ve 43 ticari müessese mevcuttur. Bölgede yaklaşık 12.000işçi çalışmaktadır. Kemalpaşa’daki sanayi bölgesi, metal işleme, kimya, kâğıt,plastik ve makine gibi farklı sanayilerden meydana gelmektedir.

 

Bölgede,endüstriyel atıksu için genel bir atıksu arıtma tesisi bulunmamakta ve yaklaşık4.000 işçinin bulunduğu endüstrilerin de evsel atıksu arıtma tesisleribulunmamaktadır. Bu bölgeden gelen ana kirleticiler özellikle metal ve gıdaendüstrilerinin ürettiği atıksulardır. Birçok kuruluşun atıksu arıtma tesisi bulunduğu bildirilmekle birlikte bölgeden Nif Çayı’na oldukça yüksek birkirlilik yükü bırakılmaktadır.

 

OSBtüzel kişiliği Ulucak Belediyesi sınırları içerisinde yargı safhasındadır.

 

· Manisa Organize Sanayi Bölgesi

ManisaOrganize Sanayi Bölgesi 510 hektarlık alanı kaplamaktadır ve 128 şirketi barındırmaktadır. OSB, 420 hektarlık bir genişletme alanı meydana getirme çalışmasını yürütmektedir. Bölge için 50 firmadan oluşan bir arazi tahsis bekleme listesi bulunmaktadır ve arazi talebi 10 hektarı bulmuştur. Manisa OSB’de yaklaşık 20.000 işçi bulunmaktadır. Bölgenin üretimi arasında aşağıdakiler sayılabilir:

 

  • Avrupa için üretilen televizyonların %17’si
  • Türkiye için üretilen televizyonların %65’i
  • Bisiklet üretiminin %35’i
  • Buzdolabı üretiminin %26’sı

Tümbu tesislerdeki toplam 500.000 m3/ay su kullanımı gerçekleşmektedir ve su kaynakları doğal su kaynakları ve kuyu suyudur. Bu suyun %40’ı, bölgeye ait olan kuyulardan sağlanmaktadır ve %60’ı da tesislere ait olan kuyulardan elde edilmektedir. Bölgede toplam kapasitesi 21.500 m3/gün olan iki adet atıksu arıtma tesisi mevcuttur.Yağmur suyu ve kanalizasyon sistemi Organize Sanayi Bölgesinde ayrılmıştır.Manisa Organize Sanayi Bölgesinde üretilen katı atıklar Manisa Belediyesi’nin çöplük alanına gönderilmektedir. Geri dönüşümü mümkün atıklar firmalar tarafından tekrar kullanılmakta ve tehlikeli atıklar İZAYDAŞ’a gönderilmektedir.

 

 

· İzmir Menemen Organize Deri Endüstrisi Serbest Bölgesi

1993 yılında arıtma tesisinin ilk bölümünün tamamlanmasından sonra, 168 hektar alana yayılmış olan bölge organize deri endüstrisi bölgesi olarak kabul edilmiş ve faaliyetlerine başlamıştır. Bu bölge, 1998 yılında açık bölge olarak ilan edildiğinden, tüm endüstrilerin kullanımına açılmıştır. Kullanılan su Gediz Nehri’nden elde edilmekte ve ayda 160.000 m3su, 100 firma tarafından kullanılmaktadır. Bölgede 2.000 işçi çalışmaktadır. Mevcut atıksu arıtma tesisinin kapasitesi 15.500 m3/gündür. Deşarj, bir deşarj kanalı aracılığı ile Gediz Nehri’nin Ege Denizi’ne döküldüğü yere yakın bir noktadan yapılmaktadır. Evsel ve endüstriyel atıksular bir arada arıtılmaktadır.

 

Bölge yetkilileri arıtma tesisinin kapasitesinin tamamının kullanılmadığını ve bölgenin, özellikle Menemen’in köylerinden olmak üzere, komşu yerleşimlerden evsel atıksu kabul edebileceklerini bildirmektedirler. 

 

· İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi (İAOSB)

20 Mayıs 1990 tarihinde resmi olarak faaliyete geçen İzmir Atatürk Organize Endüstri Bölgesi, İzmir’in kuzeybatısında, 700 hektarlık bir alana kurulmuştur.Bölgede 318 büyük, 177 de küçük endüstriyel parsel bulunmaktadır. Bu parsellere ek olarak, 100 yeni parsel endüstriyel faaliyetler için açılmıştır. Buparseller de kullanılmaya başlandığında, bölgedeki tesislerin sayısı 595’i bulacaktır. Bölgede yıllık 2 milyar dolarlık bir ihracat hacmi mevcuttur ve bu yüzden de ülkenin ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Bölgede toplam 25.000 işçi çalışmakta ve bölgenin tam kapasite faaliyete geçmesi durumunda çalışan sayısının 40.000 ile 50.000 arasında olabileceği tahmin edilmektedir.

 

Bölgedeki endüstri oldukça çeşitlidir. Tekstil boyama ve işleme, dikiş, deri ve hazır giyim, pamuk işleme, halıcılık, demir-çelik ürünleri, demir ve çelik dökme,metal ve metal ürünleri, makinecilik, inşaat makineleri, ağır endüstri ve tarım makineleri, ofisler ve evler için metal mobilyalar, metal kaplama, metal kutulama, çelik yapı, motorlu taşıtlar için yedek parça, iş makineleri vepresler, baskı ve yayımlama, plastik ve lastik, lastik hortumlar, tıp ve tarım ilaçları, tahta ve tahta eşyalar, kâğıt ve karton paketleme, elektrik ve elektronik, radyo-TV ve iletişim araçları; elektrikli ev eşyaları, sabun, deterjan ve temizlik malzemeleri, kimyasallar, boyalar, cilalar, çatı ve yapı malzemeleri, mermer ve granit, asansörler ve yürüyen merdivenler, ısıtma-soğutma sistemleri, ticari tip soğutucular ve dondurucular, güneş enerjisi toplayıcıları, cam, tütün, kutulanmış gıda, kuru incir, kuru üzüm ve diğer kurutulmuş meyveler,  nebati yağ ve zeytinyağı, tuz, un süt ürünleri ve hayvan yemi bölgedeki endüstriyel faaliyetlerdir.

 

Bölgenin faaliyetleri sonucunda üretilen atıksu, bilgisayar ile kontrol edilen ve 21.000m3/gün kapasitesi olan bir atıksu arıtma tesisinde arıtılmaktadır. Atıksu arıtma tesisinin çıkış suyu İzmir Körfezi’ne deşarj edilmektedir.

 

Atatürk Organize Endüstri Bölgesi’nin kuruluşlarını, baskınlarla oluşabilecek zarardan korumak amacıyla 75 kilometrelik bir drenaj sistemi Dokuz Eylül Üniversitesi Su Kaynakları Yönetimi ve Uygulama Merkezi (SUMER) kontrolü altında inşa edilmiştir. Sistemin 9 adet pompalama istasyonu mevcuttur.

 

Bölgenin katı atıkları Belediye tarafından toplanmaktadır. Bölgenin caddeleri, periyodik olarak vakumlu temizleyiciler tarafından süpürülmektedir.

 

 

Havzadaki Sanayi Dağılımı

Gediz Havzası’ndaki Sanayi dağılımı Şekil 1.5’de gösterilmiştir.


1.5 Havzadaki sanayinin sektörel dağılımı

- Zeytin Endüstrisi

Tablo1.3’te verilmiş olan değerler, Manisa İli’ndeki resmi kuruluşlar tarafından üretilen sofralık zeytin miktarlarını göstermektedir. Bölgede zeytin üretimi açısından, “merdivenaltı” endüstrisi olarak isimlendirilen bir endüstri daha mevcuttur.  Bu endüstride, bölgedeki ikamethanelerin bodrumlarında, içlerinde salamura suyu ve zeytin barındıran kuyular bulunmaktadır ve evler zeytinlerin olgunlaşması için kullanılan suları kanalizasyona bırakmaktadırlar. Bu gizli endüstriden dolayı meydana çıkan drenaj suları, bölgedeki yüzey suyunun en önemli kirleticilerindendir.

 

Zeytinyağı üretimi ele alındığında, Manisa İli, Türkiye’de önemli bir yere sahiptir.Manisa’da, özellikle Manisa Merkez, Ahmetli, Akhisar, Saruhanlı ve Turgutlu’da 15 adet zeytinyağı üreticisi mevcuttur. Zeytinyağı üretimi, üretim aşamasından sonra geriye organik bir posa bırakmaktadır. İlçelere göre zeytinyağı ve organik posa üretimi Tablo 1.3’te gösterilmiştir.


İlçe

Zeytinyağı üretimi

(ton/yıl)

Zeytin prinası üretimi

(ton/yıl)

Manisa Merkez

1.110

2.472

Ahmetli

160

360

Akhisar

5.560

15.499

Kırkağaç

247

660

Saruhanlı

643

1.335

Soma

646

1.332

Turgutlu

200

500

 

Tablo 1.3  Zeytin üreten ilçeler, üretilen zeytinyağı ve üretilen prina miktarları

Manisa’da, yıllık kapasiteleri 59 bin ton kadar olan 4 adet zeytinyağı rafinerisi bulunmaktadır. Ayrıca, yılda 104,3 ton ham işleme kapasitesi bulunan 65 tesis bulunmaktadır. Tesislerin çoğunda kullanılan teknoloji eski kalmıştır.Zeytinyağı işleme tesislerinin küçük olması ve teknolojinin eskimiş olması zeytinyağı pazarlamasını olumsuz yönde etkilemektedir.

 

TARİŞ, pazarlama açısından önemli bir yere sahiptir. Manisa’da yetiştirilen zeytinin yaklaşık %20’sini TARİŞ satın almaktadır. TARİŞ, 37 bölgede, 26.930 üyesi ile,İzmir, Balıkesir, Çanakkale, Muğla ve Manisa’daki 33 kooperatifte aktif durumdadır.  

 

- Tuz Üretimi

Türkiye’nin en büyük ve dünyanın birkaç üretim yerlerinden biri olan kıyısal tuz üretim bölgesinde 1863 yılından beri tuz üretilmektedir. Tekel Tuz İşletmeleri tarafından işletilen ve deltanın 3.300 hektarlık alanını kaplayan tuz tavalarında yılda yaklaşık500.000 ton tuz üretilmektedir.


Gediz Havzasındaki Belediyelerin Listesi